Historia klasztoru i parafii franciszkanów w Rybniku
Historia franciszkanów w Rybniku jest opowieścią o wierze, wytrwałości i służbie, która z biegiem lat na trwałe wpisała się w życie miasta. Jej początki sięgają 1921 roku, kiedy podjęto decyzję o utworzeniu nowej placówki zakonnej. 10 stycznia 1922 roku przybyli do Rybnika o. Kolumban Sobota i br. Egbert Procek. Wkrótce dołączył do nich o. Alban Sobota. Tak rozpoczęły się dzieje wspólnoty Braci Mniejszych, której modlitwa i praca duszpasterska związały się z mieszkańcami rybnickiej Smolnej.
Pierwsze lata wymagały od zakonników wielkiego poświęcenia. Zakupione zabudowania były w złym stanie, a skromne środki i trudne warunki społeczne nie ułatwiały tworzenia klasztoru. Bracia przystąpili jednak do remontów, urządzając w dwóch pokojach niewielką kaplicę pod wezwaniem św. Bonawentury. W 1924 roku na miejsce modlitwy przystosowano dawną stodołę. Jej poświęcenie odbyło się 17 sierpnia, a patronem świątyni został św. Józef - szczególnie bliski mieszkańcom robotniczej dzielnicy.
Kolejnym ważnym etapem była budowa klasztoru. 9 maja 1927 roku biskup Arkadiusz Lisiecki poświęcił kamień węgielny, a już 25 lipca 1928 roku zakonnicy zamieszkali w nowym budynku. Dzieło to powstało dzięki wysiłkowi braci oraz pomocy miejscowej ludności. Klasztor stał się nie tylko domem wspólnoty zakonnej, lecz także miejscem wychowania i kształcenia młodzieży. W 1928 roku rozpoczęło działalność Kolegium Serafickie, czyli niższe seminarium duchowne, przygotowujące chłopców do rozeznawania powołania kapłańskiego i zakonnego.
Wraz ze wzrostem liczby wiernych coraz pilniejsza stawała się potrzeba wzniesienia większego kościoła. Mimo trudności organizacyjnych i finansowych budowę ukończono 19 grudnia 1937 roku. Szczególny udział w tym przedsięwzięciu miał br. Ubald Pająk, a zakonników wspierali mieszkańcy, ofiarując swoją pracę i pomoc. W 1941 roku pozytywnie rozpatrzono prośbę franciszkanów o utworzenie parafii, a pierwszym proboszczem został o. Rafał Bekiersz.
Lata II wojny światowej przyniosły ograniczenia życia religijnego i niepewność jutra. Pod koniec wojny klasztor pełnił funkcję szpitala wojskowego, a także dawał schronienie mieszkańcom miasta. Z historią rybnickiej wspólnoty związana jest również postać o. Euzebiusza Huchrackiego, jej przedwojennego przełożonego, który w 1942 roku poniósł męczeńską śmierć po uwięzieniu w obozie koncentracyjnym Dachau. Pamięć o nim pozostaje świadectwem wierności Bogu pośród najcięższych doświadczeń. Po wojnie bracia kontynuowali posługę duszpasterską i pracę wychowawczą. Kilkakrotnie wznawiano działalność Kolegium Serafickiego, jednak w 1962 roku władze państwowe ostatecznie je zamknęły, przejmując jego pomieszczenia na potrzeby liceum pielęgniarskiego. Zostały one odzyskane dopiero w latach osiemdziesiątych.
Życie wspólnoty od początku kształtowała duchowość św. Franciszka z Asyżu. Szczególne miejsce zajmowały adoracja przy bożonarodzeniowym żłóbku, rozważanie Męki Pańskiej oraz nabożeństwa ku czci Najświętszego Serca Jezusowego i świętych franciszkańskich. Bracia otaczali opieką tercjarzy, należących do dzisiejszego Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. W 1935 roku, z inicjatywy o. Bogumiła Palli, powstała również wspólnota Młodzieży Franciszkańskiej.
Kolejne dziesięciolecia przynosiły odnowę świątyni i rozwój zaplecza duszpasterskiego. W latach siedemdziesiątych dostosowano wnętrze kościoła do posoborowych potrzeb liturgii. Po pożarze dawnego domu parafialnego w 1980 roku wzniesiono nowy budynek przeznaczony do katechezy. W następnych latach podejmowano dalsze remonty kościoła i klasztoru. W 2012 roku uroczyście obchodzono dziewięćdziesięciolecie obecności franciszkanów w Rybniku. Jubileusz był czasem wdzięczności za posługę kolejnych pokoleń braci oraz za zaangażowanie wiernych, którzy współtworzyli tę wspólnotę. Odsłonięto wówczas także tablicę upamiętniającą o. Euzebiusza Huchrackiego.
Dzieje klasztoru i parafii tworzą przede wszystkim ludzie: zakonnicy i mieszkańcy, których wiara, ofiarność i codzienna praca nadały temu miejscu jego duchowy charakter. Ich wspólne dziedzictwo jest zaproszeniem, by nadal budować wspólnotę w duchu franciszkańskiej prostoty, braterstwa i pokoju.
Tekst został opracowany na podstawie:
Albert Leszek Kostorz OFM, OO. Franciszkanie w Rybniku w latach 1921–1962, praca magisterska, Kraków 1988.
Ewa Kulik, Dzieje Maroka–Nowin i Smolnej, dzielnic Rybnika, Muzeum w Rybniku, Rybnik 2014.
Longin Musiolik, Nasza mała ojczyzna. Kronika gminy Smolna od 1907 roku dzielnicy Rybnika, Fundacja „Signum Magnum”, Rybnik 1995.
Chryzostom Kurek OFM, Działalność zakonów i zgromadzeń zakonnych męskich na terenie diecezji katowickiej w latach 1925–1973, „Nasza Przeszłość”, Kraków 1975.